چهل حدیث خشم و بردباری
امام صادق عليه السلام
:
1ـ اَلْحِلْمُ سِراجُ
اللّهِ... وَالْحِلْمُ يَدورُ عَلى خَمْسَةِ أَوْجُهٍ: أَنْ يَكونَ عَزيزا فَيَذِلَّ
أَوْ يَكونَ صادِقا فَيُتَّهَمَ أَوْ يَدْعُوَ إِلَى الْحَقِّ فَيُسْتَخَفَّ بِهِ أَوْ
أَنْ يُؤْذى بِلا جُرْمٍ أَوْ أَنْ يُطالِبَ بِالْحَقِّ وَيُخالِفوهُ فيهِ، فَإِنْ
آتَيْتَ كُلاًّ مِنْها حَقَّهُ فَقَدْ اَصَبْتَ..( بحارالأنوار، ج
۷۱، ص ۴۲۲، ح۶۱)
بردبارى چراغ خداست... پنج چيز است كه بردبارى
مىطلبد: شخص عزيز باشد و خوار شود، راستگو باشد و نسبت ناروا داده شود، به حق دعوت
كند و سبكش بشمارند، بىگناه باشد و اذيت شود، حقطلبى كند و با او مخالفت كنند. اگر
در هر پنج مورد، به حق رفتار كنى، بردبار هستى... .
امام على عليه السلام
:
2ـ اَلْحِلْمُ غِطاءٌ
ساتِرٌ وَالْعَقْلُ حِسامٌ قاطِعٌ، فَاسْتُرْ خَلَلَ خَلْقِكَ بِحِلْمِكَ وَقاتِلْ
هَواكَ بِعَقْلِكَ؛(نهج البلاغه، حكمت ۴۲۴.)
بردبارى پردهاى پوشاننده و عقل شمشيرى برنده است، پس عيبهاى اخلاقى خود را با
بردبارى بپوشان و با عقلت به جنگ هوا و هوست برخيز.
امام على عليه السلام
:
3ـ إنْ لَمْ تَكُنْ
حَليما فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلاّ أَوشَكَ أَنْ يَكونَ
مِنْهُمْ؛( نهج البلاغه، حكمت ۲۰۷)
اگر بردبار نيستى خود را بردبار جلوه ده، زيرا كمتر كسى است كه خود را شبيه گروهى
كند و بزودى يكى از آنان نشود.
رسول اكرم صلى الله عليه و آله :
4ـ كادَ الْحَليمُ أَنْ يَكونَ نَبيّا؛( بحارالأنوار، ج ۴۳، ص ۷۰، ح۶۱)
آدم بردبار به پيامبرى نزديك است.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
5ـ لَيْسَ بِحَليمٍ
مَنْ لَمْ يُعاشِرْ بِالْمَعْرُوفِ مَنْ لابُدَّ لَهُ مِنْ مُعاشَرَتِهِ حَتّى يَجْعَلَ
اللّهُ مِنْ ذلِكَ مَخْرَجا؛
( كنزالعمال، ج ۳، ص۱۳۰، ح۵۸۱۵)
بردبار نيست آن كه با كسى كه چارهاى جز معاشرت با او ندارد به نيكى معاشرت نكند
تا اينكه خداوند براى او راه نجاتى از معاشرت با وى فراهم آورد.
امام على عليه السلام
:
6ـ اَلْحِلْمُ يُطفى
نارَ الْغَضَبِ وَالْحِدَّةُ تُؤَجِّجُ إِحْراقَهُ؛( غررالحكم، ج ۲، ص ۱۲۳، ح ۲۰۶۳)
بردبارى آتش خشم را فرو مىنشاند و تندى، آن را شعلهورتر مىكند.
امام على عليه السلام
:
7ـ لَيْسَ الْحَليمُ
مَنْ عَجَزَ فَهُجِمَ وَإِذا قَدَرَ انْتَقَمَ، إِنَّمَا الْحَليمُ مَنْ إِذا قَدَرَ
عَفا وَكانَ الْحِلْمُ غالِبا عَلى كُلِّ أَمْرِهِ؛
(غررالحكم، ج ۵، ص ۹۱، ح۷۵۲۹)
كسى كه چون ناتوان شود هجوم برد و چون قدرت يابد انتقام گيرد بردبار نيست، بلكه
بردبار كسى است كه قدرت داشته باشد اما گذشت كند و بردبارى بر تمامى امور او غالب باشد.
امام على عليه السلام
:
8ـ مَنْ حَلَمَ عَنْ
عَدُوِّهِ ظَفِرَ بِهِ؛( كنزالفوائد، ص۱۴۷ )
هر كس در مقابل دشمن بردبار باشد بر او پيروز مىشود.
امام على عليه السلام
:
9ـ مَنْ غاظَكَ بِقُبْحِ
السَّفَهِ عَلَيْكَ، فَغِظْهُ بِحُسْنِ الْحِلْمِ عَنْهُ؛( غررالحكم، ج ۵، ص۳۳۳، ح
۸۶۲۰ )
هر كس با زشتىِ سبكسرى تو را خشمگين كرد تو با زيبايى بردبارى او را به خشم آور.
رسول اكرم صلى الله عليه و آله :
10ـ فَأَمَّا الْحِلْمُ
فَمِنْهُ رُكوبُ الْجَميلِ، وَصُحْبَةُ الأَبْرارِ وَرَفْعٌ مِنَ الضَّعَةِ وَرَفْعٌ
مِنْ الْخَساسَةِ وَتَشَهِّى الْخَيْرِ وَتَقَرُّبُ صاحِبِهِ مِنْ مَعالِى الدَّرَجاتِ
وَالْعَفْوُ وَالْمَهَلُ وَالْمَعْروفُ وَالصَّمْتُ فَهذا ما يَتَشَعَّبُ لِلْعاقِلِ
بِحِلْمِهِ؛( تحف العقول، ص۱۶)
حاصل بردبارى: آراسته شدن به خوبيها، همنشينى با نيكان، ارجمند شدن، عزيز گشتن، رغبت
به نيكى، نزديك شدن بردبار به درجات عالى، گذشت، آرامش و تأنى، احسان و خاموشى. اينها
ثمره بردبارى عاقل است.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
11- ثَلاثٌ مِنْ
مَكارِمِ الاَخْلاقِ فِى الدُّنْيا وَالآخِرَةِ اَنْ تَعْفُوَ عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَتَصِلَ
مَنْ قَطَعَكَ وَ تَحْلُمَ عَمَّنْ جَهِلَ عَلَيْكَ؛
( نهج الفصاحه، ح ۱۲۸۸)
سه چيز در دنيا و آخرت از مكارم اخلاق است: از كسى كه به تو ظلم كرده درگذرى، با كسى
كه با تو قطع رابطه كرده، رابطه برقرار كنى و با كسى كه با تو سبكسرى مىكند بردبارى
نمايى.
امام على عليه السلام
:
12ـ مِنْ عَلامَةِ
اَحَدِهِمْ (المُتَقينَ) اَنَّكَ تَرى لَهُ قُوَّةً فى دينٍ... وَحِرْصا فى عِلْمٍ
وَعِلْما فى حِلْمٍ؛( نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳)
از نشانههاى پرهيزكاران اين است كه مىبينى در دين نيرومند... در كسب دانش حريص و
داراى علم همراه با بردبارىاند.
امام على عليه السلام
:
13ـ لَيْسَ الْخَيْرُ
اَنْ يَكْثُرَ مالُكَ وَوَلَدُكَ، وَلكِنَّ الْخَيْرَ اَنْ يَكْثُرَ عِلْمُكَ وَ يَعْظُمَ
حِلْمُكَ؛( نهج البلاغه، حكمت ۹۴)
خير آن نيست كه ثروت و فرزندانت زياد شود، بلكه خير آن است كه دانشت بسيار و بردباريت
افزون گردد.
امام على عليه السلام :
14ـ اَلْحِلْمُ وَالاَناةُ
تَواَمانِ، يُنْتِجُهُما عَلُوُّ الْهِمَّةِ؛( نهج البلاغه، حكمت ۴۶۰)
بردبارى و وقار دو همزادند كه همّت عالى آنها را به وجود مىآورد.
امام على عليه السلام
:
15ـ اِحْتَجِبْ عَنِ
الْغَضَبِ بِالْحِلْمِ، وَغُضَّ عَنِ الْوَهْمِ بِالْفَهْمِ؛( غررالحكم، ج۲، ص ۱۹۹،
ح ۲۳۶۵)
با بردبارى خود را از خشم پنهان كن و با فهم و دانايى از وهم و خيال چشم بپوش.
امام على عليه السلام
:
16ـ اِنَّكَ مُقَوَّمٌ
بِاَدَبِكَ، فَزَيِّنْهُ بِالْحِلْمِ؛( غررالحكم، ج ۳، ص ۵۷، ح ۳۸۱۳)
ارزش تو به ادب توست، پس آن را با بردبارى آراسته كن.
امام على عليه السلام
:
17ـ اِذا اَحَبَّ اللّهُ
عَبْدا زَيَّنَهُ بِالسَّكينَةِ وَالْحِلْمِ؛( غررالحكم، ج ۳، ص ۱۶۱، ح ۴۰۹۹)
هر گاه خداوند بندهاى را دوست بدارد او را با آرامش و بردبارى آراسته مىگرداند.
امام على عليه السلام
:
18ـ اَوَّلُ عِوَضِ
الْحَليمِ مِنْ حِلْمِهِ اَنَّ النّاسَ اَنْصارُهُ عَلَى الْجاهِلِ؛( وسائل الشيعه،
ج ۱۱، ص ۲۱۲)
اول نتيجهاى كه شخص بردبار از بردباريش مىگيرد، پشتيبانى مردم از او در برابر نادان
است.
امام على عليه السلام
:
19ـ اَلْحِلْمُ نورٌ
جَوهَرُهُ الْعَقْلُ؛( غررالحكم، ج ۱، ص ۳۱۱، ح ۱۱۸۵)
بردبارى نورى است كه جوهره آن عقل است.
امام باقر عليه السلام
:
20ـ اَلْحِلْمُ لِباسُ
الْعالِمِ فَلا تَعْرَيَنَّ مِنْهُ؛( كافى، ج ۸، ص ۵۵ )
بردبارى لباس عالم است، پس تو خود را از آن عريان مدار.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
21- اَلا اِنَّ خَيرَ
الرِّجالِ مَن كانَ بَطىءَ الغَضَبِ سَريعَ الرِّضا؛( ميزان الحکمة ج ۴ ، ص ۱۶۱۰)
بدانيد كه بهترين انسانها كسانى هستند كه دير به خشم آيند و زود راضى شوند.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
22ـ ما تَجَرَّعَ عَبدٌ
جُرعَةً اَفضَلَ عِنْدَ اللّهِ مِنْ جُرعَةِ غَيْظٍ كَظَمَها اِبتِغاءَ وَجهِ اللّهِ؛(
ميزان الحکمة ج ۹ ، ص۴۳۳۴)
انسان هيچ جرعهاى ننوشيد كه نزد خدا از جرعه خشمى كه براى رضاى خدا فرو خورد بهتر
باشد.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
23ـ اِنَّ الغَضَبَ
مِنَ الشَّيطانِ وَاِنَّ الشَّيطانَ خُلِقَ مِنَ النّارِ وَاِنَّما تُطفَأُ النّارُ
بِالماءِ فَاِذا غَضِبَ اَحَدُكُم فَليَتَوَضَّاْ؛
(نهج الفصاحه، ح۶۶۰)
خشم از شيطان و شيطان از آتش آفريده شده است و آتش با آب خاموش مىشود، پس هرگاه يكى
از شما به خشم آمد، وضو بگيرد.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
24ـ مَنْ كَظَمَ غَيْظا
وَهُوَ قادِرٌ عَلى اَنْ يُنْفِذَهُ مَلأَهُ اللّهُ أَمْنا وَايمانا؛( نهج الفصاحه،
ح ۲۷۷۸)
هر كس در حالى كه مىتواند خشم خود را عملى كند، آن را فرو برد، خداوند او را سرشار
از آرامش و ايمان مىكند.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
25ـ اَلصَّرعَةُ كُلُّ
الصَّرعَةِ الَّذى يَغْضَبُ فَيَشْتَدُّ غَضَبُهُ وَيَحْمَرُّ وَجهُهُ وَيَقْشَعِرُّ
شَعْرُهُ فَيَصرَعُ غَضَبَهُ؛( نهج الفصاحه، ح۱۸۷۲)
كمال دليرى آن است كه كسى خشمگين شود و خشمش شدّت گيرد و چهرهاش سرخ شود و موهايش
بلرزد، امّا بر خشم خود چيره گردد.
رسول اكرم صلى الله
عليه و آله :
26ـ مَنْ كَفَّ غَضَبَهُ
كَفَّ اللّهُ عَنْهُ عَذابَهُ؛( بحارالأنوار، ج ۷۳، ص ۲۶۳، ح۷)
هر كس خشم خود را نگه دارد خداوند عذابش را از او باز مىدارد.
امام على عليهالسلام
:
27ـ كُنْ بَطىءَ الْغَضَبِ
سَريعَ الْفَىْءِ مُحِبّا لِقَبُولِ الْعُذْرِ؛( غررالحكم، ج ۴، ص ۶۰۷، ح۷۱۶۵)
دير خشم و زود گذشت باش و قبولِ عذر را دوست بدار.
امام على عليهالسلام
:
28ـ بِئسَ القَرينُ
الغَضَبُ: يُبدِى الْمَعائِبَ وَيُدْنِى الشَّرَّ وَيُباعِدُ الخَيْرَ؛( غررالحكم،
ج۳، ص ۲۵۷، ح۴۴۱۷)
خشم همنشين بسيار بدى است: عيبها را آشكار، بدىها را نزديك و خوبىها را دور مىكند.
امام على عليهالسلام
:
29ـ اَقدَرُ النّاسِ
عَلَى الصَّوابِ مَنْ لَمْ يَغْضَبْ؛( غررالحكم، ج ۲، ص ۴۰۸، ح۳۰۴۷)
تواناترين مردم در تشخيص درست كسى است كه خشمگين نشود.
امام على عليهالسلام
:
30- اَعْدى عَدُوٍّ
لِلْمَرْءِ غَضَبُهُ وَ شَهْوَتُهُ فَمَنْ مَلَكَهُما عَلَتْ دَرَجَتُهُ وَبَلَغَ غايَتَهُ؛(
غررالحكم، ح ۳۲۶۹ )
بدترين دشمن آدمى خشم و شهوت اوست، پس هر كس آن دو را در اختيار بگيرد، مقامش
بالا مىرود و به هدفش مىرسد.
امام على عليهالسلام
:
31ـ اَحْضَرُ النّاسِ
جَوابا مَنْ لَمْ يَغْضِبْ؛( غررالحكم، ج ۲، ص ۳۹۰، ح ۲۹۵۰ )
حاضر جوابترين مردم كسى است كه خشمگين نشود.
امام على عليهالسلام
:
32- شِدَّةُ الْغَضَبِ
تُغَيِّرُ الْمَنْطِقَ وَتَقْطَعُ مادَّةَ الْحُجَّةِ وَتُفَرِّقُ الْفَهْمَ؛( بحارالأنوار،
ج ۷۱، ص ۴۲۸)
خشم شديد، چگونگى گفتار را تغيير مىدهد، اساس استدلال را بر هم مىريزد و تمركز
فكرى را از بين مىبرد.
امام باقر عليهالسلام
:
33- إِنْ كُذِّبْتَ
فَلَا تَغْضَب( تحف العقول، ص۲۸۴)
اگر به تو نسبت دروغ دادند، خشمگين مشو.
امام باقر عليهالسلام
:
34- اَ يُّما رَجُلٍ
غَضِبَ وَهُوَ قائِمٌ فَلْيَجْلِسْ فَاِنَّهُ سَيَذْهَبُ عَنْهُ رِجْزُ الشَّيْطانِ
وَاِنْ كانَ جالِسا فَلْيَقُمْ..(بحارالأنوار، ج۷۳، ص ۲۶۴، ح۹)
هر كس در حال ايستادن خشمگين شود، بنشيند كه
اين كار به سرعت وسوسه شيطان را از او دور مىكند و اگر نشسته است، برخيزد.
امام صادق عليهالسلام
:
35- لَيْسَ مِنّا مَنْ
لَمْ يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ غَضَبِهِ؛( كافى، ج ۲، ص ۶۳۷، ح۲)
كسى كه هنگام خشم خوددار نباشد، از ما نيست.
امام صادق عليهالسلام
:
36- ما مِنْ عَبْدٍ
كَظَمَ غَيْظا اِلاّ زادَهُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ عِزّا فِى الدُّنْيا وَالآخِرَةِ؛(
اصول كافى، ج ۲، ص ۱۱۰)
هيچ بندهاى نيست كه خشمى را فرو خورد مگر آنكه خداوند عزوجل در دنيا و آخرت
بر عزت او بيفزايد.
امام صادق عليهالسلام
:
37- اَلْغَضَبُ مِفْتاحُ
كُلِّ شَرٍّ؛( كافى، ج۲، ص ۳۰۳، ح۳)
خشم كليد همه بدىهاست.
امام صادق عليهالسلام
:
38- مَنْ غَضِبَ عَلَيْكَ
ثَلاثَ مَرّاتٍ وَلَم يَقُل فيكَ سوءا فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسكَ خَليلاً؛( معدن الجواهر،
ص۳۴)
هر كس سه بار بر تو خشم گرفت ولى به تو بد نگفت، او را براى خود به دوستى انتخاب
كن.
امام صادق عليهالسلام
:
39ـ اَلمُؤمِنُ اِذا
غَضِبَ لَم يُخرِجْهُ غَضَبُهُ مِنْ حَقٍّ وَاِذا رَضِىَ لَم يُدخِلْهُ رِضاهُ فى باطِلٍ
وَالَّذى اِذا قَدَرَ لَم يَأخُذ اَكْثَرَ مِمّا لَهُ؛
( بحارالأنوار، ج ۷۸، ص ۲۰۹، ح۸۵)
مؤمن چون خشمگين شود، خشمش او را از حق بيرون نبرد و چون خشنود شود، خشنوديش
او را به باطل نكشاند و چون قدرت يابد بيش از حقّ خود نگيرد.
امام هادى عليهالسلام
:
40- اَلغَضَبُ عَلى
مَن تَملِكُ لُؤمٌ؛( بحارالأنوار، ج۷۸، ص ۳۷۰، ح ۴)
بر زيردستان خشمگين شدن نشانه پَستى است.
بنام خدا وعرض سلام خدمت شما بازدیدکننده عزیز، ازاینکه این وبلاگ را انتخاب کردید خوشحالم. امیدوارم برایتان مفید باشد.این وبلاگ پل ارتباطی ما با شماست،مارا ازنظرات سازنده خود محروم نسازید.