برای این که درجامعه نسلی متعهد،متخصص وکارآمدو...داشته باشیم،لازم است که آنهاراتربیت نماییم .برای این کار،اصول وقواعدی رابایدبکاربندیم.یکی ازمباحث مهم درتعلیم وتربیت ،مبحث تشویق وتنبیه است.این دو،ازعوامل تغییررفتاردرفرد ودو ابزارآن بشمارمی رود.تشویق برای تقویت وتکراریک رفتارمطلوب وتنبیه وتوبیخ،برای ازبین بردن یک رفتارنا خواسته ونامطلوب است.اگرچه،این دوابزاردرهرمقطع سنی مفیدوکارآست،اما دردوران کودکی وخرد سالی کارآتراست.امروزه اهمیت تشویق وتنبیه برکسی پوشیده نیست واغلب دانسته یا ندانسته آن رابکارمی گیریم.امادانشمندان علوم تربیتی معتقدندکه عامل تشویق از اهمیت بیشتری برخوردار است.قرآن مقدس که کتاب هدایت وتربیت است،صدهاسال قبل ازکاوشها وتجربیات این دانشمندان وبه نتیجه رسیدن آن ،عامل تشویق رامهمتردانسته وپایه هدایت خودرابا در نظرداشت این عامل بنانهاده است.آنجا که می فرماید(من جاءبالحسنةفله عشرامثالهاومن جاءبالسیئةفلا یجزی الامثلها 6/160)یعنی اگرکسی عمل نیکی انجام دهد،ده برابرپاداش می گیردوکسیکه گناهی مرتکب شودفقط(درمقابل)به مانندآن جزاداده خواهدشد.

درتشویق وتنبیه ،نکاتی رابایددرنظزداشته که ذیلا به آن اشاره می کنیم:

تشویق:

1_بایدواقعی باشدیعنی بعدازانجام یک عمل مطلوب وپسندیده،به کودک آفرین ومرحبا بگوییم.

2_بایدبه اندازه باشدیعنی به تناسب اهمیت وارزش عمل انجام شده،فرد تشویق شود.

3_با ید بلا فاصله بعدازانجام عمل باشد.

4_عمل شخص ،مورد تشویق قرارگیرد نه خوداومثلا بگوییم :آفرین چه کار خوبی انجام دادی نه این که:آفرین تو چه قدر خوب هستی!

تنبیه:

1_با ید بلا فاصله پس ازانجام کارخلاف صورت گیرد.

2_بایددرحدکارخلاف وبا توجه به سن کودک ودرک وفهم اوباشدمثلا:یک نگاه تندوخشم آلودممکن است برای ریختن عمدی لیوان شیرتوسط کودک کافی باشد.

3_نباید درحضوردیگران باشد.

4_نباید به صورت بدنی باشد.

تشویق مراحل مختلفی دارد:ازیک نگاه محبت آمیزگرفته تابا گفتن جملات وکلمات تحسین آمیز،نظیر آفرین ومرحبا وتادادن هدیه وپاداش ،دردامنه عملکرد تشویق قرار می گیرد.تنبیه هم همینطور:ازیک نگاه غضب آلود گرفته تاتوبیخ لفظی ویا محتملا بدنی دردامنه عملکرد تنبیه قرار می گیرد.البته چنانکه متذکرشدیم تنبیه نبایدبه صورت بدنی باشد.